BẠCH VÂN GIA HUẤN

TRÌNH QUỐC CÔNG

TRẠNG TRÌNH: NGUYỄN BĨNH KHIÊM
Người làng Trung Am, nay là Cổ Am, huyện Vĩnh Bảo, Hải Phòng.
Cụ sinh ngày 07 tháng 08 năm 1491, mất ngày 08 tháng 12 năm 1585.
Cụ sinh ra trong một gia đình có truyền thống hiếu học, lớn lên trong lúc nhà Lê suy, loạn lạc khắp nơi, nhà Mạc lên ngôi, tình hình tạm ổn cụ mới đi thi, lúc đó cụ đã 43 tuổi, kì thi nào cụ cũng đỗ đầu. Nhà Mạc rất kính phục tài đức của cụ nên đã phong chức Trình Quốc Công. Thấy thế sự khó lường, dân tình khốn khổ, cụ từ quan về viết sách.
Cụ về với dân làm được nhiều việc tình nghĩa, viết để lại cho đời nhiều thơ văn kiệt tác, như: Trình Quốc Công thi tập, Bạch vân gia huấn, Sấm kí tiên đoán sự việc rất đúng sau 500 năm.

BẠCH VÂN GIA HUẤN

Lượng Đức Thánh rộng như biển cả
Truyền dạy cho thiên hạ điều hay
Làm điều thiện, hưởng phúc dày
Bất nhân thất đức, có ngày tai ương
Mềm dẻo tốt hơn cương cường
Lưỡi mềm còn mãi, răng thường gãy đi
Chớ cậy mình dài chê người ngắn
Đừng dối lòng, đừng oán trời
Lặng im mà ngẫm sự đời
Tình người thoang thoảng, vơi vơi thì bền
Đừng quên bạn nghèo hèn xưa cũ
Vợ cháo rau xin chớ phụ tình
Vật ngon, ăn quá, bệnh sinh
Vui chơi quá trớn ắt thành tai ương
Giàu sang lắm, lắm đường bổng lộc
Cây trồng lại, hẳn gốc bị thương
Sáng là chàng cuốc ruộng nương
Biết đâu chiều đã công đường có khi
Làm tướng đâu phải vì dòng dõi
Thân nam nhi chí phải tự cường
HIẾU HẠNH

Thiên thứ nhất bàn về hiếu hạnh
Sống ở đời phải nghĩ trước sau
Trăm hoa lấy hiếu làm đầu
Vạn điều ác cũng khơi màu từ tham

Dành sách cho cháu con là quý
Nhưng dễ gì chúng đã đọc cho
Dành vàng cho chúng đầy kho
Chắc đâu chúng đã giữ cho lâu bền
Chi bằng tích đức thường xuyên
Mới là cái kế lâu bền về sau

Hoạ hay phúc biết đâu mà giả
Do con người định cả đấy thôi
Ngẫm xem quy luật đất trời
Trồng đậu được đậu, dưa thời ra dưa
Lưới trời rỗng, thưa mà không lọt
Không bao giờ bỏ sót chính tà
Biết xấu thì tránh cho xa
Biết lỗi sữa lỗi, ấy là điều hay
Trước khoan nhượng sau dày quả phúc
Trước mở mang sau được phúc lành
Chớ chơi với kẻ bất minh
Của phi nghĩa chớ biến thành của ta

Lòng chớ nghĩ gian tà, hiểm độc
Chân đi không bước bậy, dậm quàng
Nghe lời nói thẳng rõ ràng
Thấy nơi chính nghĩa đàng hoàng thì theo
Người siêng năng thêm nhiều tuổi thọ
Kẻ chơi bời đa số chết non
Sự đời chậm chắc thì hơn
Tình người thoang thoảng mà hơn quá nồng

Sự giàu sang nếu không đáng hưởng
Có hưởng rồi cũng chẳng ra sao
Chưa già đã hưởng lộc cao
Hẳn rằng rồi cũng mau mau hết đời

Kẻ mưu mô hại người, người hại
Nuôi hận thù mãi mãi không thôi
Người quân tử chẳng hoài hơi
Chẳng cần lí sự tranh lời hơn thua

Có bệnh, biết phòng ngừa bệnh tật
Thì con người chắc hẳn sống lâu
Có việc biết bảo ban nhau
Cửa nhà êm ấm bền lâu tình người

Lấy vợ đâu kén đẹp người
Được người hiền đức thì đời mới vui
Mối quan hệ với người thân quyến
Dù xa gần nên đến thăm nhau

Quan lại không cứ thấp cao
Thanh liêm, cần mẫn, dân nào chẳng yêu
Tình bầu bạn giúp nhau mới đẹp
Chớ nên vì nhậu nhẹt mà chơi
Ngọc là vật quý ở đời
Cháu con hiếu thảo sáng ngời gia phong.

CHỨC PHẬN LÀM CON

Thiên thứ hai, chức phận làm con
Phận làm con phải thông đạo hiếu
Phận làm dâu phải hiểu chữ trung
Trên ra lệnh, dưới phục tùng
Cha làm việc tốt con cùng học theo
Của cải nhiều dùng lâu cũng hết
Chữ hiếu trung hưởng mãi vô cùng
Bàn mưu tư lợi thì đừng
Biết điều chân chính nên cùng tham gia
Làm tốt chớ ba hoa, kể lể
Hoa sớm nở thì cũng sớm tàn
Cẩn thận đáng giá ngàn vàng
Phải suy nghĩ kĩ hãy làm mới nên
Người tốt hay xăn tay làm giúp
Giúp ai không lợi dụng người ta
Người biết lỗi sửa thì tha
Trị người có lỗi chớ mà quá nghiêm
Dạy điều thiện không nên cao quá
Để học trò có khả năng theo
Khoan hoà sẽ được tin yêu
Siêng năng cần mẫn ắt nhiều thành công
Nói thận trọng thì không có lỗi
Làm thận trọng đỡ